Ex’Tax

Een herziening van het belastingsysteem ter bevordering van de circulaire economie.

 
De Nederlandse overheid heeft als doel om in 2030 voor 50% circulair te zijn en de CO2-uitstoot met 49% verminderd te hebben ten opzichte van 1990. Deze ambitieuze doelstellingen vragen om transities op verschillende terreinen. Naast serieuze inspanningen in sectoren als landbouw, transport en milieu, vraagt het ook om aanpassingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs. Maar helaas werken de huidige financiële prikkels in het belastingstelsel deze doelen tegen. Daarom heeft The Ex’Tax project, met steun van de Goldschmeding Foundation, op 1 februari haar deltaplan voor belastinghervorming overhandigd aan de staatssecretaris van Financiën, Hans Vijlbrief.  
 

Impact van het belastingstelsel op werkgelegenheid en duurzaam gebruik van grondstoffen

Belastingen sturen de economie. Als de belasting op arbeid hoog is, zullen bedrijven het aantal werknemers proberen laag te houden. Als de belasting op energie en natuurlijke hulpbronnen hoog is, zullen deze efficiënter gebruikt worden. Het huidige fiscale systeem is er niet op gestoeld de werkloosheid laag te houden en uitputting van onze natuurlijke hulpbronnen tegen te gaan. 

Het Ex’Tax Project pleit daarom voor een herziening van het belastingsysteem, zodat het beter aansluit op de uitdagingen van onze tijd. De onafhankelijke denktank onderzoekt sinds 2009 de mogelijkheden om belastingen in lijn te brengen met de doelen van de circulaire en inclusieve economie. Zij werkt samen met diverse partijen uit het bedrijfsleven, overheden en de maatschappelijke sector in Nederland en daarbuiten. De beoogde belastinghervorming en verschuiving van lasten is voor het creëren een circulaire economie een randvoorwaarde. Welvaart is hierbij minder gebaseerd op het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en meer op de voordelen van menselijke hulpbronnen. Het resultaat is een duurzame welvaart ondanks de schaarste van natuurlijke hulpbronnen. 

Dit project is begin 2021 afgerond na een beleidsverkenning, doorberekening van maatregelen een survey/marktonderzoek onder bedrijven en een communicatiecampagne. De keuzes en bijbehorende berekeningen worden meegenomen in partijprogramma’s van politieke partijen in aanloop naar de verkiezingen van maart 2021. 
 

Eindconclusie van het project: Meer groei en banen door slimme ‘taxshift’ van arbeid naar vervuiling

Op de Nationale Conferentie Circulaire Economie, op 1 februari 2021 heeft Femke Groothuis, oprichter Ex’Tax, het rapport en eindconclusies overhandigd aan staatssecretaris van Financiën, Hans Vijlbrief. Het Ex’Tax onderzoek is gedurende 2020 tot stand gekomen in samenwerking met kennispartners Deloitte, EY, KPMG en PwC. 

Door lasten te verschuiven van arbeid naar vervuiling en verbruik, wordt het mogelijk om CO2-emissies terug te dringen en grondstofgebruik te verminderen. Dit is belangrijk voor de concurrentiepositie van onze economie. Als het principe ‘de vervuiler betaalt’ wordt toegepast, ontstaat binnen enkele jaren voor €23 miljard aan ruimte om de lasten op arbeid te verlagen, voor huishoudens én werkgevers. 

“Om sterker uit de crisis te komen, is het zaak ons belastingstelsel om te vormen van een barrière naar een basis voor duurzame groei en banen. Belastingen geven nu de verkeerde prikkels door arbeid duur te maken en schadelijke vervuiling onbelast te laten. Deze studie laat zien dat Nederland haar circulaire ambities waar kan maken en de arbeidsmarkt een impuls kan geven door niet méér maar slimmer belasting heffen.” 

– Femke Groothuis
Belastingen als basis in plaats van barrière voor circulaire groei

Onderzoekers van The Ex’Tax Project hebben een scenario opgesteld met 20 maatregelen om stapsgewijs belastingen te maken tot een basis voor circulaire groei, in plaats van een barrière. Het effect van die maatregelen is doorgerekend door het Britse bureau Cambridge Econometrics, een gerenommeerde kennispartner van de Europese Unie. In 2025 zijn al duidelijke verschillen zichtbaar ten opzichte van het huidige beleid: 

  • Het bruto binnenlands product ligt 2,4% hoger 
  • De werkgelegenheid ligt 2,6% hoger 
  • CO2-emissies dalen met 6% 

Met het plan kan het bbp in de periode 2021-2025 cumulatief met € 65 miljard groeien en ontstaat er voor 740.000 ‘manjaren’ aan nieuwe extra werkgelegenheid. 
 

Routekaart naar een circulaire economie

Het Deltaplan Belastingen schetst een duidelijke routekaart voor Nederland om het belastingstelsel in lijn te brengen met de doelstellingen. Een belangrijke boodschap is dat we de complexiteit en omvang van een belastingverschuiving als een uitdaging moeten zien, in plaats van dat we ons erdoor moeten laten afschrikken. Geïnspireerd op het oorspronkelijke Deltaplan, beveelt het rapport een aantal praktische stappen aan om de taxshift in gang te zetten. Het aanstellen van een regeringscommissaris, samenstellen van een werkgroep fiscaliteit en onderneming en het inrichten van een interdepartementaal overleg en een EU-overleg om tot samenwerking en implementatie te komen in de rest van de Europese Unie.