Duurzame zij-instroom cruciaal voor energietransitie, maar kansen blijven liggen

Sterke initiatieven, maar een versnipperd landschap

Uit het onderzoek blijkt dat regionale initiatieven een belangrijke rol spelen op de arbeidsmarkt. Zij brengen werkgevers, opleiders, overheden en werkzoekenden bij elkaar en helpen kandidaten hun weg te vinden in een complexe arbeidsmarktinfrastructuur. Voor veel zij-instromers vormen deze initiatieven een cruciale schakel tussen interesse in een technisch beroep en een daadwerkelijke baan.

Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat het landschap versnipperd is. Initiatieven verschillen sterk per regio, doelgroep, sector, dienstverlening en financiering. Daardoor weten werkgevers en potentiële zij-instromers niet altijd waar zij terecht kunnen en wordt beschikbare kennis onvoldoende gedeeld.

Een belangrijke ontwikkeling is daarom de komst van de Techniekroute. Tien van de zeventien onderzochte initiatieven worden hierin samengebracht. Daarmee ontstaat een herkenbaarder loket voor mensen die een overstap naar een baan in bouw, energie en techniek overwegen.

Grote verschillen tussen sectoren

Een van de meest opvallende bevindingen is dat de ondersteuning voor zij-instroom ongelijk verdeeld is over de verschillende sectoren. Van de onderzochte initiatieven richten veertien zich op de installatiesector en dertien op bouw en infra. Voor de energiesector zijn dat er slechts drie en voor de chemiesector slechts twee.

Dat is opmerkelijk, omdat juist deze sectoren een belangrijke rol spelen in de energietransitie. Volgens de onderzoekers blijven hierdoor kansen liggen om meer mensen naar deze sectoren toe te leiden. Succesvolle aanpakken die in andere sectoren zijn ontwikkeld, zouden daarom breder kunnen worden toegepast.

Ook andere groepen blijven nog onderbelicht. Zo zijn er relatief weinig routes voor hbo- en wo-opgeleide zij-instromers en voor mensen die extra begeleiding nodig hebben bij hun overstap naar een technisch beroep. 

Instroom krijgt aandacht, behoud blijft achter

Waar veel initiatieven sterk zijn in het werven en oriënteren van kandidaten, blijkt behoud nog een onderbelicht thema. Slechts ongeveer tien van de zeventien onderzochte initiatieven besteden expliciet aandacht aan het behoud van zij-instromers.

Dat is een uitdaging, omdat juist in de eerste jaren na instroom uitval regelmatig voorkomt. In de installatiebranche was de uitstroom in 2023 zelfs hoger dan de instroom. Bovendien vertrok 45 procent van de uitstromers naar een andere branche.

De onderzoekers benadrukken daarom dat duurzame zij-instroom meer vraagt dan een succesvolle plaatsing. Persoonlijke begeleiding, een goede onboarding, aandacht voor ontwikkeling op de werkvloer en nazorg na plaatsing blijken belangrijke voorwaarden voor langdurig succes.

Meer kijken naar vaardigheden

Een andere belangrijke conclusie is dat werkgevers een sleutelrol spelen in het succes van zij-instroom. Veel werkgevers ervaren drempels om zij-instromers aan te nemen en te begeleiden. Daarbij wordt nog te vaak gekeken naar diploma's en werkervaring, terwijl vaardigheden en leervermogen minstens zo belangrijk kunnen zijn.

Het onderzoek pleit daarom voor een meer skillsgerichte aanpak. Door beter zichtbaar te maken wat mensen kunnen en meer maatwerk te bieden in opleiding en ontwikkeling, kunnen overstappen sneller en effectiever worden gerealiseerd.

Versterken wat al werkt

De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat er al veel waardevolle initiatieven bestaan. De opgave zit niet zozeer in het ontwikkelen van nieuwe structuren, maar in het versterken, verbinden en opschalen van wat al werkt. Juist door bestaande kennis, netwerken en succesvolle werkwijzen beter met elkaar te verbinden, kan een sterker systeem ontstaan dat meer mensen duurzaam naar werk in de energietransitie begeleidt. En dat is hard nodig om de energietransitie ook op de lange termijn mogelijk te maken.